reklam
reklam

Film Pazarlamasında Başarılı Bir Halkla İlişkiler İçin Gündem Belirleme

Makaleler - 11 Ocak 2016, Pazartesi

sbFilmler gösterime gireceği zaman film yapımcıları tarafından çeşitli halkla ilişkiler faaliyetleri yürütülmektedir. Filmin içeriği dikkate alınarak kitle iletişim araçlarının da desteği ile çeşitli tanıtım yöntemleri uygulanmaktadır. Filmler vizyona girmeden önce ve sonra medyada film çekimlerindeki bazı sahneler, oyuncuların filmdeki karakterleri ile ilgili çeşitli röportajlar ve magazin içerikli haberler yer almaktadır. Ayrıca film galasından görüntüler, oyuncularla yapılan kısa röportajlar, çeşitli sanatçıların görüntüleri, görüşleri ve çeşitli köşe yazarlarının yorumları gibi pek çok haber medyada yer almaktadır.

Bunların yanısıra film afişleri de bu tanıtımlarda son derece önemli bir etkiye sahiptir. Ayrıca filmin çekim süreci, afişinin hazırlanma süreci, oyuncuların isimlerinin ve görüntülerinin afişin neresinde, ne büyüklükte yer alacağı da oldukça önemli görülmektedir. Bu konudaki her aşama yine çeşitli haberlerle geleneksel ve sosyal medyada yer alarak filme olan ilgiyi etkilemektedir. Dolayısıyla bu haberler, göstergeler, çıkarılan anlamlar izleyicilerin film ile ilgili bir fikir sahibi olmasını, merak duygularıyla filme gitmelerini sağlamaktadır. Bu haberlerin çokluğu gişe hasılatına etki etmektedir. Filmin halkla ilişkiler çalışmaları açısından yukarıda sözü edildiği gibi çok çeşitli faaliyetler yürütmek mümkündür. Ancak bu çalışmada özellikle medyada haber olabilmek için gündem oluşturma çalışmalarından söz edilecektir. Film pazarlamasında halkla ilişkilerin rolünü, gündem belirlemeyi açıklamadan önce eğlence pazarlamasını kısaca incelemekte yarar var. 

Eğlence Pazarlaması

Eğlence, insanların hayata bakışları, kültürel yapıları, birikimleri, deneyimleri, değerleri, kişilikleri gibi birçok etkene bağlı olarak farklılık gösteren bir kavramdır. İnsanlar birçok şeyi eğlence olarak değerlendirir. Sanat aktiviteleri, müzik, sinema, spor, edebiyat gibi birçok konu eğlence kavramı kapsamında incelenmektedir. Modern anlamda eğlence geniş ve heterojen insan grubunu eğlendirmek için satılan deneyim olarak tanımlanır. Sinema, tiyatro, her türlü şov ve geleneksel spor yarışmaları eğlence kapsamında değerlendirilmesine karşın, bazı durumlarda eğlence, bir düşünce durumu olarak da ifade edilmektedir(Argan, 2007). Eğlence, bireylerin herhangi bir aktiviteye katılmadan, sadece izleyerek zaman geçirmeleri olarak tanımlanabilir (Kaser ve Oelkers, 2008). Eğlence pazarlaması önceleri basit uygulamalar olarak görülmüştür. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte eğlence pazarlaması, birbirine bağlı süreçlerden de etkilenerek daha çok etkisini göstermeye başlamıştır. Teknolojinin gelişmesiyle televizyonlar daha çekici hale gelmiş, televizyonun daha çok izlenmesi ise, eğlence pazarlaması uygulamalarına özellikle spor gibi etkinliklere olan talebi arttırmıştır (Kaser ve Oelkers, 2008). İnternetin gelişmesiyle birlikte de uluslararası pazarlar arasında da eğlence pazarlaması etkisini hissettirmeye başlamıştır. Bu pazar alanı içinde en az televizyon kadar etkili olan bir diğer araç ise sinemadır. Sinema eğlence sektöründe önemli bir yere sahiptir. Bu eğlence sektöründe farkındalığını arttırabilmek için vizyona giren filmler üzerinden çeşitli pazarlama ve halkla ilişkiler faaliyetleri yürütülmektedir. 

Film Pazarlaması

Duriel vd (2005) Film pazarlamasını, bir filmin yaşamı süresince herhangi bir zaman, sinema veya televizyonda hedef izleyicisine ulaşmada filme yardımcı olan aktiviteler olarak tanımlamaktadır. Bu aktiviteler içinde filmin tanıtımı için çeşitli halkla ilişkiler çalışmaları yapılır. Bir filmin tüketiminin sonu yoktur. Çünkü filmi tüketmek sadece izlemekle olmaz. İzleme öncesi ve sonrası da pek çok kez tüketilir. Film izleyicileri, arkadaşları ile film üzerine yaptıkları olumlu veya olumsuz eleştirilerin yanısıra filme ilişkin yorumları okumak veya çeşitli online siteleri ziyaret ederek yorum yazmasıyla da bir film defalarca tüketilebilir. Bu tüketim faaliyetleri kapsamında; film müzikleri, o müziği seslendiren müzisyenler veya besteciler hakkındaki bilgiler, filmi yazan senaristler, romandan uyarlama ise roman yazarı ile ilgili bilgiler, filmde oynayan aktör veya aktiristler, yönetmenler ile ilgili bilgiler edinme yer alır (Kerrigan, 2010). Sinema film endüstrisi de bir üründür. Bu üründen beklenen tüm faydalar için çaba gerekir. Filmin başarısında içeriği kadar dağıtımın ve halkla ilişkiler çabalarının da önemi büyüktür. Kerrigan (2010) film pazarlama karmasını dört eleman ile açıklar.

Yıldızlar ve Yaratıcı Ekip; Film tüketicisinin sinemaya giderken veya izlemek istediği filmi seçerken referans noktası film yıldızlarıdır. Ayrıca film seçiminde, filmin türü, senaryosu, hedef izleyici kitlesi ve bütçesi de oldukça önemlidir. Öte yandan filmin yönetmeni ve yapımcısı da bazı izleyiciler için film yıldızından daha öncelikli olarak görülür.

Senaryo ve Tür; İzleyicilerin filmle ilgili düşünceleri ve yorumları filmin senaryosuna ve türüne göre şekillenir. Filmin türü izleyiciye filmi izlemeden fikir verir. İyi bir filmin temeli olan senaryosu ise filmin kimliği olarak ifade edilir. Yaş; Filmin türü ile ilgili fikri yaş oranı verir. Bir filmin izlenmesinde filmin türü doğrultusunda çeşitli yaş kategorilerine göre bir sınırlama yapılır (Örn; 12 yaşından küçükler izleyemez veya her yaş için uygundur gibi ifadeler filme ilişkin yaş sınırını ifade eder).

Vizyon; Filmin gişe hasılatında vizyona girme stratejsi belirleyici rol oynar. Bazı film türlerinin yılın belirli zamanlarında vizyona girmesi daha uygundur.

Film pazarlamasının amacı, filmin izleyici sayısını maksimuma çıkarmak ve dağıtımı ile film kazancını arttırmaktır. Aslında filmin pazarlanması film fikrinin ortaya çıkmasından başlayarak, prodüksiyon aşaması, filmin dağıtımı ve son olarak da gösterim aşamasından oluşmaktadır. Pazarlama sürecinden çok pazarlama kampanyasına daha çok odaklanıldığını Kerrigan (2002) ortaya koymaktadır. Pazarlama kampanyaları filmin final aşaması olan halkın dikkatini çekme noktasını gösterse de, bu genellikle pazarlama sürecinin bir parçasıdır. Bu pazarlama süreci halkla ilişkiler çalışmaları ile devam eder. 

Film Pazarlamasında Halkla İlişkilerin Rolü

Bilginin pazarlanması gibi eğlence aracı olarak görülen pek çok şey de pazar ekonomisi içerisinde satışa sunulmuştur. Rutherford, oyunun, eğlencenin günlük yaşantının monotonluğundan bıkan ya da evdeki veya bürodaki yoğunluktan yorgun düşen kişilere, toplumun verdiği bir ödül olduğunu belirtmektedir (1996: 152). Bunun yanısıra artık insanlar markalara, hizmetlere karşı duydukları kayıtsızlıklardan kendilerine sağlam kaleler inşa etmektedirler. İnsanlar bilinçli olarak hangi iletişimlerin ilgisini çektiğini seçmektedirler. Bu seçimde eğlence en önemli faktör olsa da bu ilginin bir amacı vardır. Eğer belirli bir hizmet ya da ürünü arıyorsa marka mesajlarını seçerek algılar (Pringle, 2008: 98). Dolayısıyla bir eğlence biçimi olarak görülen sinema da pazar ekonomisi içerisinde yerini alır ve pazarlanabilir bir araca dönüşür. Bu pazarlama aşamasında halkla ilişkiler önemli bir yer tutar. Filmin tanıtımı için çeşitli etkinlikler düzenlenir. Film afişi çeşitli mekanlarda yerini alır. Hem geleneksel medyada hem de sosyal medyada haberler oluşturulur. Böylece film için ilgi uyandırılır. Filmlerin pazarlanmasında kitle iletişim araçları önemli bir yer tutar. Çünkü bu araçlar gündem oluşturmada etkin bir rol oynamaktadır. Kitle iletişiminin toplumda varolan işlevi bağlar kurmak ve sürdürmektir (Erdoğan, 2005: 311-312). Örneğin filmler kitle iletişimin hoş vakit geçirme ve günlük yaşamın sıkıntılarından kaçma olanağı sağlayarak eğlendirme işlevini yerine getirirler.

Gazeteler ise filmler hakkında tanıtım yazıları yayınlayarak izleyicinin film hakkında bilgi sahibi olmasını sağlarlar. Böylece kitle iletişiminin enformasyon işlevi de yerine getirilmiş olur. Film endüstrisinde film yapmak kadar o filmin kitlelere ulaşması ve olabildiğince çok kişinin filmi izlemesi büyük önem taşımaktadır. Film bir yandan yapılırken, bir yandan da pazarlama bölümü film için çağdaş pazarlama yöntemleri geliştirmek ve filmin dağıtımını yapmak için çeşitli planlamalar oluşturmaktadır. Pek çok kişi pazarlamanın gişe hasılatında çok büyük önemi, anahtar kavram olduğunu düşünmektedir. Viral marketing teknikleri özellikle stüdyolarlar yeni filmleri hakkında mesajlar yollayarak kendi ürünlerini pazarlamada özellikle e-mail ya da diğer elektronik medya kampanyalarına başvurmaktadırlar. Bir filmin pazarlanması için yapılan çeşitli halkla ilişkiler faaliyetleri ile filme merak uyandırılarak bilgi verilir ve izleyicisi arttırılır. Bu pazarlama ve halkla ilişkiler yöntemlerini kısaca gözden geçirmekte yarar var (Argan, 2007: 201- 212).

Test Film Gösterimi: Bir sinemanın önünden geçenler tesadüfi biçimde seçilerek, izleyicinin bitmemiş bir filmi görmesi ve film hakkında bilgi sunmasıdır.

Resmi Olmayan Film Gösterimi: Bu tür gösterim, büyük stüdyoların hedef kitlenin film gösterimi öncesinde ağızdan ağıza iletişim yayacaklarına inandığı durumlarda geçerlidir.

Poster ve Afişler: Filmin satışında önemli bir rolü olan poster ve afişin amacı, filmin toplam önerisini ortaya koyan “resimsel anlatıyı” kitleye sunmaktır. İzleyicinin posterdeki görselden filmin komedi, dram, korku vb olduğunu çıkarması gerekir. Kimi zaman film set çekimleri sırasında fotoğraf kareleri çekilerek afiş veya posterde duyurum amaçlı kullanılır.

Basın Materyali: Filmle ilgili bilgiler, prodüksiyon, oyuncu kadrosu, olay, yönetmen ve yapımcılarla ilgili biyografiler ve filmografiler basına yönelik materyaller arasındadır. Oyuncularla yapılan özel söyleşiler ve klipler hem basına gönderilir hem de internet ortamında paylaşılır.

Söyleşiler: Filme katılımı arttıran yöntemlerden biri de oyuncularla ve yönetmenle yapılan söyleşilerdir. Oyuncu veya yönetmenin hayran kitlesi basındaki söyleşiler sayesinde bilgilendirilir. Bu tür söyleşiler reklamdan farklı algılanır. Televizyondaki çeşitli programlarda filme ilişkin yapılan söyleşiler daha az ticari olarak değerlendirildiği ve ilgi çektiği için yaygın olarak tercih edilir.

Televizyon Reklamları: Medya harcamalarının en fazla yapıldığı araçtır. Fragmanlar sadece sinema salonlarında gösterildiğinde sınırlı sayıda izleyiciye ulaşır. Ama televizyonda yayınlanmasıyla ulaştığı kişi sayısı artar. Büyük bütçeli filmler televizyon reklamcılığına yönelir. Reklamlar kimi zaman film gösteriminden 5-10 gün önce, kimi zaman ise gösterimden birkaç hafta önce yayınlanır.

Gazete Reklamı: Her tür bütçeli filmde kullanılır. Filmler için hafta sonları tam veya yarım sayfa gazete reklamı verilir. Gazete desteğinin önemli bir kısmı özel sayılardır.

Radyo Reklamı: Televizyona oranla radyo reklamının maliyeti çok düşüktür. Filmden seçilen çarpıcı müzik ve konuşmalar radyo reklamcılığında yaygın olarak kullanılır.

Fragmanlar: Fragmanın amacı, filmi ve konuyu yavaş yavaş yerine oturtmak ve izleyicilerde meraklı bir bekleyiş başlatmaktır. Kitleyi filme ilişkin meraklandırıp konuşturmak etkili bir fragmanın özelliğidir. Kısacası fragman filmin bir dereceye kadar önceden denenmesini sağlayan birkaç dakikaya sıkıştırılmış, tüketicilerin ilgisini çeken, onları teşvik eden gösterimdir. Filmden enstantaneler, vurgulu ses ve efektler gösterilir. 

Ürün Yerleştirme: Film yapımcısı ile ürün sponsoru arasındaki ilişkiye dayanır. Ürün veya marka yerleştirme filmin tanıtım veya duyurumunu yapan film yapımcısına maliyet getirmez. Aksine yaptığı marka reklamları ile filme sinerji katan bir uygulamadır.

İnternet ve Çağrı Merkezleri: Filme ilişkin kurulan web sitesi hedef kitlesine ve hayranlarına hitap eder. Web sitesi reklam almanın yanısıra filme özgü lisanslı ürün, film müziği, melodi yükleme gibi fırsatlar ortaya çıkar.

Pazarlama Aracı Olarak Oscar: Bir filmin estetik ve sanatsal kalitesinin önemli bir göstergesi de ödüllerdir. Oscarların film izleme oranları ve gişe hasılatları üzerinde etkili olduğu film endüstrisinde bilinen bir durumdur. Ödül törenleri bile başlı başına önemli bir tanıtımdır. Ülkemizde ise Altın Portakal, Altın Koza gibi ödül törenleri önemli tanıtım araçlarındandır.

Ağızdan Ağıza İletişim: Özel bir mal veya hizmeti satın almayı/almamayı, tavsiye etmeyi içeren ağızdan ağıza iletişimde film eleştirmenleri veya uzmanları önemli bir etkiye sahiptir.

Lisanslı Ürünler: Film hayranlarına yönelik olarak filmle ilgili özel ürün satışını kapsayan uygulamalardır. Filmin konusuna göre oyuncak, parfüm, CD, film müziği, kalem gibi pek çok ürünü kapsayabilir.

Satış Tutundurma: Promosyonlarla bir filme farkındalık sağlar, marka olarak ismini ve imajını güçlendirir. Satış tutundurma araçları arasında yarışmalar, çekilişler, indirim kuponları vb. yer alır. Bu pazarlama ve halkla ilişkiler yöntemlerinin medyada yer almasında gündem belirleme açısından daha bilinçli çalışmalar yürütülmesi gerekir.

Kitle İletişimi ve Gündem Belirleme

İnsanlar iletişim sayesinde günlük yaşamlarındaki her şeyi oluştururlar. İnsan iletişim yoluyla gerçekleştirdiği ilişkilerde aşkı, sevgiyi, nefreti, öfkeyi vb. üretir. İletişim somut ilişkiyi anlatır ve insan faaliyetiyle bu ilişkinin yürümesi ancak iletişimle gerçekleşir. Başka bir deyişle iletişimin ürettiği yaşam biçimlerinin kendisidir. İletişim yoksa, faaliyet ve herhangi bir üretim yoktur. İletişim tüm canlı varlıkların yaşam gereğidir. İletişimin olmaması fiziksel ve örgütlü yaşamların sonu demektir. Tüm canlıların, insanların olduğu her yerde yaşam etkinliği vardır ve bu etkinliğin kaçınılmaz gereği olan iletişim de vardır. İletişim insan yaşamı, ilişkisinin varlığı ve sürdürülmesinin temel koşuludur. İnsanın toplumdaki tüm faaliyetlerini kapsayan iletişim aynı zamanda diğer insanlarla olan ilişkileri düzenler. İletişim dille başlar ama dille bitmez. Bunun yanısıra insanın kılık-kıyafetinden, oturduğu eve kadar her şey bir iletişim 
göstergesidir. Kitle iletişim araçları da iletişim kurmanın en önemli aracılarından birisidir. Çünkü iletişimin tek başına bir anlamı yoktur. İletişim teknolojileri devrimler yaratamaz, dünyayı globalleştiremez, kısacası tek başına hiçbir şey gerçekleştiremez. Bütün bunları insan iletişimle, beş duyusunun uzantısı olarak geliştirip kullandığı teknolojik araçlarla yapar ve bu yolla hem doğal çevre hem de diğer insanlar üzerinde kurduğu kontrol mekanizmalarıyla egemenlik elde eder (Erdoğan, 2005: 110).

İletişimin en çok üzerinde durulan ürünü fikirler, tutumlar, davranışlar ve görüşlerle ilgili olan ve ekonomik yapıdan çoğu kez kopuk ve soyutlanmış olarak ele alınan ideolojik ve kültürel bir yandır. Bu açıdan bakılırsa iletişimin ürünü olarak ekonomik pazar değeri olmadığı varsayılan eğlence, spor, haber, eğitim, yorum adları verilen çeşitli mesaj ya da metin biçimlerinden söz etmek olanaklıdır. Kuşkusuz verilmeye çalışılan her mesajın örneğin bilginin doğrudan pazar değeri vardır ve alınıp satılabilen bir şeydir (Erdoğan; 2005: 94). Kitle iletişim araçları halka “ne düşüneceklerini söylemede” çoğu kez başarılı olmayabilir. Fakat izleyicilerine “ ne hakkında düşüneceklerini” anlatmada başarılıdırlar. Diğer bir deyişle kitle iletişim araçları dünyayı bizim için inşa etme yeteneğine sahiptir ve bu yönde çalışırlar.

Medyanın gündem oluşturma sürecinde bazı aşamalar vardır (Severin, 1994, 389):

• Medya bazı olayları ya da faaliyetleri aydınlatır ve onları ayakta tutar.
• Değişik türdeki sorunlara dikkat çekmek için değişik tür ve miktarda haber işler.
• Dikkatin odaklaştığı olaylar ve faaliyetlerin sınırlarını çizer, onları anlaşılabilecek kavramlar içinde verir.
• Konunun öneminin algılanmasını etkileyecek bir dil kullanır.
• Politik görünümdeki yeri kolayca tanınan ikincil sembollere karşı dikkat odağı olmaya başlayan faaliyet ve olayları birbirine bağlar.
• İyi tanınan ve güvenilir kişiler bir konu hakkında konuşmaya başladığında gündem oluşturma eylemi hızlandırılır.

Magazin soyleminde “kim”, “ne”, “ne zaman”, ve “nerede” sorularına verilen cevabın yanısıra, “nasıl” ve “niçin” sorusu yüzeysel olarak yanıtlanmaktadır. Böylelikle haberde o gün önemli olan “ne” değil “ilginç” olan ne şekline dönmüştür. Kuşkusuz haber kriterleri icinde artık günümüzde, en önemli olan bu “ilginç” olma meselesidir. Kitle iletişiminin gündem hazırlama/belirleme düşüncesinin temelinde, bu konular hakkında halkın görüşlerinin kitle iletişiminin verdikleriyle anlamlı bir şekilde etkilendiği varsayımı bulunur.

Diğer bir deyişle kitle iletişim araçlarının konulara verdiği öncelikler, izleyiciler tarafından “öğrenilir” (Erdoğan ve Alemdar, 2005: 180). Kısacası gündem belirleme haber yayılımı ile doğrudan ilişkilidir. Film pazarlanırken de bu bağlamda ve kitle iletişiminin toplumdaki rolü de dikkate alınarak bir gündem oluşturulmaya çalışılır.

Kitle iletişimin Toplumdaki Rolü

Medya geniş kitlelerin eğlence, dinlenme ve boş zamanın kolonileştirilmesi için güçlü bir araç haline getirildi. Böylelikle kitle iletişim araçları insanların dinlenme, eğlenme ve boş zamanın çok önemli bir kısmını harcadığı bir uğraşı oldu. Boş vakit ve eğlence zamanının örgütlenmesi ve kullanılmasında medyanın kendisi hem merkezi bir konuma geldi hem de yol gösteren temel ajan oldu. Toplumda üretim biçimi ve ilişkileriyle birlikte yönetim ve mücadele için geliştirilen ve kullanılan iletişim araçları arasında kitle iletişim dendiğinde önce basın teknolojisi ve bunun ürünü gazeteler akla gelir (Erdoğan, 2005: 279-287). Kitle iletişiminin toplumdaki rolünün belirlenmesi onun ürün biçimlendirme politikalarının nasıl olacağını belirler.

Egemen görüşleri toparlayan McQuail (1994) iletişim araçlarının görevini/rolünü beş temel kategoride özetler:

​•Enformasyon görevi: Dünyada ve toplumdaki durumlar ve olaylar hakkında bilgi sağlamak; çıkar grupları ve örgütleri arası ilişkiler göstermek; yenilikleri, uyumu ve gelişmeyi kolaylaştırmak.

• Karşılıklı bağ kurma görevi: Enformasyon ve olayların anlamı hakkında açıklama ve yorum yapma; yerleşmiş kurallar ve egemenlik için destek sağlamak; toplumsallaşma; farklı etkinlikleri ayarlama; fikir veya oybirliği sağlama; öncelikler sırasını saptama ve birbirine bağlı toplumsal duruma işaret etme.

• Devamlılık sağlama görevi; Kültürü ifade etme, alt kültürler ve yeni kültürel gelişmeleri tanıma; değerler ortaklığını işleme ve tutma.

• Eğlendirme, avuntu görevi: İyi ve hoş vakit geçirme günlük baskılardan uzak, dinlenme olanakları sağlama.

• Harekete geçirme (seferber etme) görevi: Siyasal, savaş, ekonomik kalkınma vb. toplumsal amaçlar için kampanya yapma. Öte yandan MacBride Raporu’nda ise medyanın sekiz önemli işlevinden söz edilir. Bunlar haber ve bilgi sağlama, toplumsallaştırma, güdüleme, tartışma ortamı hazırlama, eğitim, kültürün gelişmesine katkı, eğlendirme ve bütünleştirme işlevleridir (Aktaran Yüksel, 2007: 575).

Kısacası kitle iletişiminin toplumda varolan işlevi bağlar kurmak ve sürdürmektir (Erdoğan, 2005: 311-312). Örneğin filmler kitle iletişimin hoş vakit geçirme ve günlük yaşamın sıkıntılarından kaçma olanağı sağlayarak eğlendirme işlevini yerine getirirler. Gazeteler ise filmler hakkında tanıtım yazıları yayınlayarak izleyicinin film hakkında bilgi sahibi olmasını sağlarlar. Böylece kitle iletişiminin enformasyon işlevi de yerine getirilmiş olur.

Kitle iletişimde profesyonel iletişimlerin etkin olması önemlidir. Kitle iletişiminde profesyonellik hem o ülkenin egemen kültürü ve ideolojisiyle hem de profesyonel ideolojiler ve kültürle ilişkilidir. Bu açıdan, öncelikle medya profesyonellerinin enformasyonu, bilgiyi, haberi, eğlenceyi ve sporu nasıl tanımlayıp sundukları önemlidir. Kısacası profesyonel ideolojilerin ne olduğu önem kazanır. Haber programlarında ve basındaki haberlerin nasıl ve neden seçildiği; haber yapılmayan olaylar ve konuların neden haber dışı bırakıldığı profesyonel ideolojilerin çerçevesi içinde belirlenir. Bu belirleme de her seferinde profesyonel yansızlık ve nesnellik olarak sunulur. Nesnellik iddiası oldukça yaygın eleştirilerle karşılaşmaktadır:

Öznellik, bütün programlarda daha konunun düşünülmesinden ve seçiminden başlayarak ortaya çıkar. Medyanın gerçekleşen olayların hepsini verme olasılığı teknik açıdan imkansızdır. Bu nedenle medya gerçekleşen olayların içerisinden dikkatle seçtiklerini sunar. Bu süreçte, seçme ve dışarıda bırakma yoluyla yanlılık ortaya çıkar.

• Medya profesyonelleri haber ve eğlence değerinde olanları seçerler. Bu seçtiklerini ise “halk bunları istiyor” ve “medya halka böylece istediğini veriyor” biçiminde sunarlar.

• Medyada verilenlerde en önemli ölçü “alışılagelmişin ötesinde” tanımıyla ifade edilmektedir. • Alışılagelmişin ötesinde ve insan ilgisi içinde diye sunulanlar endüstriyel yapıların ideolojik ve ticari çıkarlarını gerçekleştirme yönünde bilinç yönetimi işi görmektedirler.

• Medya izleyicilerin gözünü, kulağını ve dilini belli endüstriyel yapıların çıkar bilinci yönünde biçimlendirmeye çalışır (Erdoğan, 2005: 319-321). Bu biçimlendirmede duyurum önemli bir yer tutar.

Haber Değeri ve Duyurum Açısından Medya İlişkileri

Medyayla ilişkiler (basınla ilişkiler), halkla ilişkilerin kurum hakkında kamuoyunun bilgi edinmesini ve anlayış kazanmasını sağlamak amacıyla kitle iletişim araçları aracılığıyla birçok bilgiyi kamuoyuna ulaştırmaktır. (Jefkins, 1992: 85). Medya ile iyi ilişki kurabilmek karşılıklı saygı ve güven esasına dayalıdır. Doğru, dürüst ve haber niteliği taşıyan bilgilerin medyaya iletilmesi gerekir (Okay ve Okay, 2014: 5). Wilcox vd., halkla ilişkiler uzmanlarının medya ile ilişkilere bu denli önem vermelerinin nedenlerinden birisi medyanın kamuoyu oluşturma becerisi olduğunu ifade etmektedir (2010: 213).

Gündem belirleme teorisi medyanın, halk tarafından üzerinde durulan konuları belirlediği görüşündedir. Gündemin belirlenmesinde gazete manşetlerinde yer alan veya basın bültenlerinde yer verilen haberleri seçen medyanın payı büyüktür. Halkla ilişkiler uzmanı için bir haberin medyanın gündemine girmesini sağlamak atılacak ilk adımdır (Lazerfield ve Katz’dan Aktaran Theaker, 2005: 204). Duyuru, vurgulanacak mesaja, hem itibarlı hem de uygun bir araçla dikkat çekmek ve bu mesajın farkındalık yaratarak iletilmesi için tasarlanmıştır ve bu bağlamda halkla ilişkilerin bir parçasıdır. Duyurumların nasıl görüneceği hesaplanırsa “iyi” olmayabilir. Bazı duyurumlar kasten “kötü”dür; çünkü bazen olumsuz eleştirilerle verilen haberlerden iyi sonuçlar çıkması beklenebilir (Davis, 2006: 28). Duyurum (Publicity) kurumun planlanmış bir amacını gerçekleştirmek için müşteriye/halka enformasyon, bildirme, yayma, açıklama ve haber verme adı altında yapılan propagandadır. Tanıtım (Publicity) olarak da ifade edilmektedir (Erdoğan, 2005: 361). Bu bağlamda film pazarlamasında da duyurum halkla ilişkiler faaliyeti olarak yer alır ve filmin gişe hasılatı üzerinde önemli bir etkiye sahip olur.

Medya ilişkileri, halkla ilişkiler iletişimi, başta editörler, yardımcı editörler, muhabirler, uzman yazarlar, fotoğrafçılar, prodüktörler, yönetmenler, sunucular, senaryo yazarları ve film ekipleri gibi medya aracıları olmak üzere yavaş yavaş herkesin öğrenmeye başladığı etkileşimlerdir. Bu dolaylı iletişim kanaat önderlerinin olayda bulunmalarıyla, haberlerin sunumunda, iletişime sağladıkları ilginin değerini göstermektedir (Davis, 2006: 30). Duyurumun başarısı, amacı destekleyecek mesajın şekillenmesi ve kontrol edilmesindedir. Mesaj kontrol edilebildiği ölçüde başarılı olur. Neyin nasıl söyleneceğini bilerek medyayı filmin aleyhine değil, lehine döndürmeyi başarmakla ilgilidir. Bu aşamada planlama, başarı için çok önemlidir. Planlamanın nasıl yapılacağını bilerek, düzgün bir plan doğrultusunda mesajın hazırlanması ile başarılı çalışmalar gerçekleştirmek mümkündür. Öte yandan filmlerle ilgili sistematik olarak ve periyodik bir şekilde yinelenerek sergilenen haber, görüntü ve imgeler bireylerin, filmle ilgili eğilim, tutum, duygu, değer, beklenti ve davranışlarında yoğun bir şekillendirici ve belirleyici etkiye sahiptir! Dolayısıyla filmin izlenme oranını arttırmaktadır.

Halkla ilişkiler uzmanlarının çalıştıkları kampanya ile ilgili haberlerin yayınlanması için uygulamaları gereken yöntemler hakkında bilgi ve deneyim sahibi olmaları gerekir. Ürün ya da hizmet ile ilgili bir haberin ücret ödenmeden medyada yer alması (duyurum), habere konu olan olayın haber değerine sahip olmasına bağlıdır. 

Haber değeri kavramını Nurdoğan Rigel; “Haber üretim aşamasında, medya kuruluşunun haber departmanında yer alan, genel yayın yönetmenlerinden stajyer muhabirlerine kadar tüm eşik bekçilerinin önlerine gelen enformasyondan hangisinin haber üretim sistemine alınacağına karar vermelerine yardımcı olan ölçütler” (2000 :202) olarak tanımlamaktadır. 

Haber değeri taşıyan olayların seçiminde ise, liberal ve eleştirel görüş olmak üzere iki farklı yaklaşımdan bahsedilebilir. Liberal görüşe göre haber değeri; bir olay veya olgunun kamu yararı açısından öneminin belirlenmesidir. Bu görüşe göre haber iki taraflı bir etkinliktir ve ağır basan yanında da kamu yer almaktadır. Ayrıca medya kuruluşlarını toplumsal olayları, görüş ve gerçekleri yansıtan bir ayna olarak değerlendiren liberal görüşe göre, “tarafsız” bir haberi de “doğru”yla özdeş saymak mümkündür. Eleştirel görüşe göre, haber değerinin belirleyicisi haber medyasının seçkinleridir. (Karabay, 200: 92). Haber değerinin biçimlendirilmesinde haber medyasının gündem saptama ve belirlemesinden söz edilebilir.

Haberlerin seçilmesinde ve değerlendirilmesinde, haberin sunulacağı kitlenin konulara vereceği önem dikkate alınır. Aslında haber medyasının sunduğu konuların mı gündemi belirlediği, yoksa kamunun benimsediği konuların mı bu süreci etkilediği tartışılsa da bir çok araştırmada haber medyasının gündem saptama ve gündem koyma işlevini çeşitli olay ve olgulara atfettiği haber değeri ile yerine getirdiği görülmektedir (Severin ve Tankard, 1994:)

Norveçli araştırmacılar Johan Galtung ve Mari Ruge Habercilikte günümüzde hala geçerliliğini koruyan ve temel kabul edilen haber değeri ile ilgili değerleri şöyle özetlemektedir (Aktaran; Atmaca, 2009: 11-13). Olayın süre olarak uygunluğu, Olayın büyüklüğü, Olayın açıklı/anlaşılırlığı, Olayın anlamlılığı, Olayın uyumu, Olayın beklenmedik oluşu, Olayın sürekliliği, Kompozisyonu, Seçkin uluslar, Seçkin kişiler, Kişilere yapılan göndermeler, Olumsuz olana yapılan göndermeler Halkla ilişkilerde doğrudan hedef kitleye ulaşmanın en önemli yollarından biri de etkinlik yönetimidir. Etkinlik yönetimini kısaca haber değeri taşıyan organize olaylar olarak tanımlamak mümkündür. Ayrıca etkinlik yönetimi, haber değeri taşıyan hedef kitle ve medya için düzenlenen ilginç açıklamalar, gösteriler ve faaliyetlerden oluşmaktadır.

Etkinlik yönetiminde en önemli amaçlardan biri, halkla ilişkilerde sürekli ama monoton hale gelen aktiviteleri renklendirmek, sıradanlığın dışına çıkarak hedef kitlenin dikkatini çekebilmektir. Hedef kitleye ulaşmada en etkin yöntemlerden biri medya olmakla birlikte, medyadaki mesaj yoğunluğu arasında bu etkinlik yönetimi iyi yönetilemeyebilir. Bu nedenle hem medyanın hem de hedef kitlenin dikkatini çekerken, kurumun imajını da olumlu yönde etkileyecek aktiviteleri planlamak önem taşımaktadır. Burada amaç, kurum/ ürün ile yaratılan olay (event) arasında ilişkinin kurulması medyanın dikkatini çekmektir. Etkinlik yönetiminde ilgili aktiviteler etkili stratejilerle yürütülürken birbirinden farklılık göstermesi, daha önce denenmemiş olması, yenilikçi bir bakış açısına sahip olması gerekmektedir. Sosyal medyanın gittikçe artan kullanımı, etkinlik yönetiminde geleneksel medyanın dışında sosyal medyaya da yer verilmesi gerektiğini ortaya çıkarmaktadır. Etkinlikleri konferans, davet ve sergiler, yeni bir şubenin veya fabrikanın açılış töreni, ünlülerle bağlantılı aktiviteler ve destek programları veya film galaları olarak kısaca özetlemek mümkün olabilmektedir.

Bu kapsamda galalar özellikle filmin tanıtımında büyük önem taşımaktadırlar. Genellikle galalarda film ekibinin yanı sıra, gala etkinliğine katılan ünlüler/ konuklar ve film hakkındaki medyada ses getiren röportajları bu etkinliklerin devamında film tanıtımlarına büyük katkı sağlamaktadır. Filmlerin tanıtılmasında etkinlik yönetimi açısından galaların yanısıra, filmin oyuncuları, yönetmeni vs. ile yapılan söyleşiler, oyuncuların özel yaşamlarına ilişkin haberler, filmin çekim mekanı, çekim görüntüleri gibi konularla da gündeme gelmeye çalışılır. 

Bir Sinema Filmi İle Gündem Oluşturmak

Gündem oluşturma modeli kitle iletişim araçlarının toplum üzerinde etkili olmasını sağlayan yollardan birisidir. Bu model kitle iletişim araçlarında yer alan haberlerin insanların ne düşüneceğini, ne ile ilgileneceğini biçimlendirdiği varsayımına dayanır (Yegade ve Delozier, 1990) ve haber yayılımı ile doğrudan ilişkilidir (Cegala, 1984).

Halkın gündemi ile kitle iletişim araçlarının gündemi arasında güçlü bir ilişki vardır (McCombs ve Shaw, 1972). İnsanların ne düşünmeleri gerektiği, neyin önemli olduğunu belirleme etkisine sahip olduğu varsayılan medya gündeminin, insanların tutumları, dünyayı algılama biçimleri açısından da belirleyici bir etkiye sahiptir.

Funkhauser, (1973) gerçek yaşamda meydana gelen olaylar gündemin oluşturulmasında önemli etkenlerden birisidir. Ancak bazı araştırma sonuçlarına göre medyanın gündeminin genellikle gerçekte olan olaylarla oluşmadığıdır. Gerçek olayların varlığının yanısıra gazete ve televizyonların bir konuyu kamuoyuna sunmasını şu şekilde açıklamak mümkündür (Aktaran; Severin ve Tankard. 1992).

• Genellikle görülmeyen, ancak önemli olan olayları daha fazla haber konusu yapmak
• Haber değerine sahip olmayan olayların haber değeri taşıyan kısımlarını haber yapmak
• Kurgusal yaratma olaylar veya haber değerine sahip haberler üretmek. Kamuoyunun ilgisini çekebilecek kurgusal olaylar, kurum veya kişilerin medyanın gündeminde yer almasını sağlayabilir.
• Olay özetleri veya haber değeri taşımayan olayların haber değerine sahipmiş gibi gösterilmesine olanak verilen durumlar. Funkhauser’in de belirttiği gibi bu konular bir filmin halkla ilişkiler çalışmaları gerçekleştirilirken medya ile ilişkiler kapsamında yürütülen konular arasındadır. 

Bir yıl içerisinde ortalama 60-70 film * (wikipedia.org) çekilmekte ve bir o kadarı da vizyona girmektedir. Tüm bu filmler için çeşitli reklam, halkla ilişkiler faaliyetleri yapılmaktadır. Biz sinema izleyicileri filmi izleye karar vermeden önce o filmin varlığından haberdar olmamız gerekir. İzleyicileri filmin varlığından içeriğinden, yapımcısından, oyuncusundan yönetmeninden, senaristinden vb. haberdar etmek için çeşitli reklamların yanısıra hem geleneksel medyada hem de sosyal medyada haberler oluşturulur. Bazı iddialı filmler bu haberler ve film galalarında gerçekleştirdikleri çarpıcı etkinlikleriyle ile gündem oluşturmaya çalışırlar.

Kısacası gündem belirlemede medya kitlelere ne düşüneceklerini değil ne hakkında düşünmeleri gerektiğini telkin eder. Medya bir konuya dikkat çektiğinde kitleler o konunun önemine inanma eğilimi taşırlar. Dikkatlerin yöneldiği konunun farklı kitle iletişim araçlarında da yer almasıyla verilen mesaj tekrar edilmiş ve pekişmiş olur.

Medyada Temsil

Aslında bu çalışmalar içerisinde gerçekleştirilen şey medyada temsildir. Medya ile temsilde gerçek ve yaşam yeniden kurgulanır. Bir film, film yapımcısının dünya görüşü açısından hayatın kurgulanmasıdır. Kısacası medya demek “kurgulayan ve öyküleyen temsil sistemi” demektir. Medya içeriği, yaşanan yaşam ve sosyalle ilişkili olduğu için medyanın bu yaşananı doğru temsil edip etmediği sürekli tartışılan konulardan biridir. Temsil şöyle özetlenebilir (Erdoğan, 2013: 185).

•Doğru temsil: Bir konuyu olduğu gibi, eğlencenin tüketimi teşvik eden ideolojisiyle, bir şeylerin satışını yapan, bireyselleştirilmiş temsidir.

•Doğruyu abartarak temsil: Konuyu olduğundan daha önemli, kapsamlı, ciddi, gerçek ve yaygın göstermek doğruyu abartarak temsildir. İçerik doğrudur ama abartı fazladır.

•Abartarak yanlış temsil: İçerik, yanlış olmasının yanısıra abartılarak verilmiştir.

•Abartma yerine azaltılmış temsil: Bu temsil birkaç sebeple yapılır. İlki verilmek zorunda olunduğu için verilir ve mümkün olduğunca geçiştirilir. İkincisi temsil sayıca azdır ve önemsizleştirilerek kötü gösterilir. Üçüncüsü ise, küçük bir istisna olarak sunulur.

•Yer vermeme, yok sayma: Bu durum devlet veya hükümet politikasına, medya sahiplerinin politikalarına uymayan, çıkara aykırı durumlar olduğunda geçerlidir.

•Temsil doğrudur, ama sunulan nedenler ve çözümler yanlıştır: Haber doğrudur ama bu temsile neden olarak sunulan çözümler yanlıştır.

Kurumların hedef kitlelerine ulaşabilmelerinin en etkin yollarından biri iletişim araçlarının etkili kullanımıdır. Haber, bilgilendirme, toplumsallaştırma, haber verme, güdüleme, tartışma ortamı yaratma, eğitim, kültürün gelişmesine katkı, eğlendirme, toplumsal bütünleştirmeyi yerine getirme (Yüksel, 2005: 6) işlevlerine sahiptir. Halkla ilişkiler uzmanları üzerinde çalıştıkları iletişim kampanyalarını bu işlevler doğrultusunda oluştururlar.

Halkla ilişkiler uzmanlarının medya ilişkilerine bu denli önem vermelerinin nedenlerinden birisi medyanın kamuoyu oluşturma becerisidir. Gazete manşetlerinde yer alan veya haber bültenlerinde yer verilen haberleri seçen medyanın, gündemin belirlenmesindeki payı büyüktür. Bir halkla ilişkiler uzmanı için bir haberin medya gündemine girmesini sağlamak, atılacak ilk adımdır (Theaker, 2006: 204).

Mesajların medyada yer almasından çok, mesajın nasıl algılanacağı ve etkisi önemlidir. Bu ve gündem belirleme, yani medyanın günün tartışma konularını belirlemek için ve insanların zevklerine hükmetmek için kullandığı araçlar, kitle iletişimi için önemli olanlardır. Diğer bir deyişle medya alıcıların dünyayı nasıl gördüklerini belirleme konusunda oldukça etkilidir. Halkla ilişkiler açısından anahtar kelime ve cümleleri, resimleri, sesleri ve sembolleri tekrar ederek alıcıların dikkatini çekerler (Davis, 2006: 250). NewYork’da Beş Minare’de filmin korsan çekimlerini ve kopyalanmasını engellemek için bir kod sistemi geliştirilmiştir. Bu konu çok ciddiye alınmış ve filmle ilgili haberlerin neredeyse ana konusu olmuştur. Bunun yanısıra filmin maliyeti ve Amerikalı oyuncuları haberler içerisinde önemli bir yer tutmuştur (Bayçu, 2011: 826).

Şöhret olgusu büyük oranda filmler ve televizyon tarafından yaratılıyor olsa da diğer medya da bu süreçte önemli rol oynar. Artık seçkin tirajı oldukça yüksek ulusal gazeteler bile ünlülere gittikçe daha sık yer vermeye başladılar. Gazetelerin büyük bir çoğunluğunun birinci sayfasında ünlü bir kişi görmek olanaklı hale gelmiştir. Önceleri bu gazeteler esas olarak politika, iş dünyası ve finans ile ilgilenirlerdi (Pringle, 2008: 35). Ancak diğer iletişim araçları gibi gazetelerde bu haberlerin yanısıra sanatçılara, filmlerin oyuncularına, senaristlerine, yönetmenlerine vb. ünlü kişilere daha fazla yer vermektedirler. Araştırmanın sonuçlarından da görüleceği gibi filmin oyuncuları ve bunların özel (magazin içerikli) yaşamları ile ilgili haberlerin yoğun olduğu görülmektedir. Aynı zamanda filmin yönetmeni ve senaristi ünlü bir kişi olduğu için haberlerin içeriğinde ve fotoğraflarda son derece fazla yer aldığı görülmektedir. Ünlülerin gündemde bu kadar fazla yer alması film ile ilgili konuşmaları, sohbetleri, yorumları arttırmakta ve filmi izlemeyenler bile filmi izleme arzusu duymaktadırlar. Kuşkusuz bu durumda filmin izlenme oranının artmasına neden olmaktadır.

Araştırma kapsamında yer alan fotoğrafları incelediğimizde haber fotoğrafının değerini belirleyen en önemli etkenin başında filmin oyuncuları yani ünlü kişilerin yüzleri gelmektedir. Yani habere konu olan ünlülerdir. Öte yandan filmin sahneleri de filmin tanıtılmasında son derece önemli bir yer tutmaktadır. Çünkü kişilere ait ilginç fotoğraflar gazetenin tirajını önemli ölçüde arttırmaktadır. Genel olarak habere konu olan ünlüler özel yaşantıları ve oyunculukları ile yer almışlardır (Bayçu, 2011: 826). Haberlerde gerçeklerin bize medya aracılığı ile sunulduğu ifade edilmektedir. Medya defalarca tekrar edilen haber görüntüleri veya metinleri ile insanların dünyaya ve olaylara bakış açısını etkileyebilir (Theaker, 2006: 204). Filmin konusu, senaristi, yönetmeni, oyuncusu, bütçesi, filmin korunması gibi haberlerin yanısıra bu haberlerin magazin boyutu ile gazetelerde tekrar tekrar yer almıştır. Böylece hem dikkat çekilmiş hem de film sürekli gündemde kalmıştır.

McQuail’in belirttiğine göre gazeteciler haber yapmada şöyle bir yol izlemektedirler: (1) olaylar (2) haber ölçütlerine göre seçilip (3) haber bültenlerinde sunulur ve böylece (4) kitlelerin olaya ve habere ilgi duyması sağlanır. Aslında McQuail’e göre bu düzen daha farklı işlemelidir: (1) halkın ilgisinin sonucu (2) haber ölçütlerinin süzgecinden geçirildikten sonra (3) bir olay (4) haberlerde kendine yer edinir. Bu görüşler, halkla ilişkilerin haberler üzerindeki etkisi ve yıldızlarla ilgili haberlerin medyada gereğinden fazla yer bulmasının nedenlerine ışık tutmaktadır. Medyanın halkın görüşünü etkilediği fakat bunun basit bir neden sonuç ilişkisi olmadığı da açıktır (Fawkes, 2006: 51). McQuail’in savunduğu görüşler filmlere ilişkin haberlerde adlı filmin haberlerinde görülmektedir. Yani (1) okuyucuların magazine olan ilgisinin sonucu (2) medya editörlerinin de okuyucunun magazin haberlerine duyduğu yoğun ilgiyi göz önünde tutarak filmin magazin yönünü ön plana çıkararark yayın onayını vermesi (3) filmin her haberde bir yönünün öne çıkarılan bir olay haline dönüşmesi (4) sonuç itibari ile gazetelerde okuduğumuz biçimiyle kendine yer edindiği gözlemlenmiştir.

Film vizyona girmeden hatta çekimine başlanmadan bir yıldan daha fazla süre (yaklaşık 18 ay) filmle ilgili haberler yapılmıştır. NewYork’da Beş Minare filmi için Sinan Çetin’den senaryonun alınması, filmin oyuncu kadrosu, Holywood yıldızları, filmin çekim mekanları vb gibi konular kısacası film her şeyiyle haber konusu olmuştur. Filmin çekimi sırasında yaşanılanlar, oyuncular, mekan haziran ayından itibaren yoğun bir şekilde haber olmaya başlamış. Bu yoğunluk film vizyona girmeden bir ay önce artmış(29 haber), vizyona girdiğinde ise bu oran daha da artmış (87haber). Açıkçası film çekilmeden önce ve çekim sırasında sürekli haber olarak izleyicilerde bir farkındalık ve merak uyandırmaya başlamış. Vizyona girdiğinde ise yine haberlerin yoğunluğu ile izleyicilerin daha fazla ilgisi çekilerek filmi izleyen kişi sayısı artmıştır (Bayçu, 2011: 826).

O zaman gişe hasılatını, izlenme oranlarını etkileyen kavram ne olabilir? Kısacası, filmin senaryosu, yönetmeni, oyuncuları, çekim teknolojisi vb özellikleri ne kadar mükemmel olursa olsun filmin gişe başarısının tek başına bir ölçütü olamaz. Filmin medyada çıkan haberlerinin sayısı ve sıklığı da tek başına bir ölçüt olamaz. Film ile ilgili yapılan duyurum amacıyla çıkan haberlerin içeriği, haber değeri, sıklığı gibi ölçütler filmin kendisiyle birleştiğinde filmin gişe başarısı oluşur. Duyurum olmazsa izleyici filmin varlığından haberdar olamaz.

Sonuç

Film endüstrisinde film yapmak kadar o filmin kitlelere ulaşması ve olabildiğince çok kişinin filmi izlemesi büyük önem taşımaktadır. Film bir yandan yapılırken, bir yandan da pazarlama bölümü film için çağdaş pazarlama yöntemleri geliştirmek ve filmin dağıtımını yapmak için çeşitli planlamalar oluşturmaktadır. Pek çok kişi pazarlamanın gişe hasılatında çok büyük önemi, anahtar kavram olduğunu düşünmektedir. Viral marketing teknikleri özellikle studiolar yeni filmleri hakkında mesajlar yollayarak kendi ürünlerini pazarlamada özellikle e-mail ya da diğer elektronik medya kampanyalarına başvurmaktadırlar.

Film pazarlamasının amacı, filmin izleyici sayısını maksimuma çıkarmak ve dağıtımı ile film kazancını arttırmaktır. Aslında filmin pazarlanması film fikrinin ortaya çıkmasında başlayarak, prodüksiyon aşaması, filmin dağıtımı ve son olarak da gösterim aşamasından oluşmaktadır. Pazarlama sürecinden çok pazarlama kampanyasına daha çok odaklanıldığını Kerrigan (2002) ortaya koymaktadır. Pazarlama kampanyaları filmin final aşaması olan halkın dikkatini çekme noktasını gösterse de, bu genellikle pazarlama sürecinin bir parçasıdır.

Filmin tanıtımı için çeşitli etkinlikler düzenlenir. Film afişi çeşitli mekanlarda yerini alır. Hem geleneksel medyada hem de sosyal medyada haberler oluşturulur. Böylece film için ilgi uyandırılır. Filmlerin pazarlanmasında kitle iletişim araçları önemli bir yer tutar. Çünkü bu araçlar gündem oluşturmada etkin bir rol oynamaktadır.

Bu bağlamda film pazarlamasında da duyurum halkla ilişkiler faaliyeti olarak yer alır ve filmin gişe hasılatı üzerinde önemli bir etkiye sahip olur.

Öte yandan filmlerle ilgili sistematik olarak ve periyodik bir şekilde yinelenerek sergilenen haber, görüntü ve imgeler bireylerin, filmle ilgili eğilim, tutum, duygu, değer, beklenti ve davranışlarında yoğun bir şekillendirici ve belirleyici etkiye sahiptir. Dolayısıyla filmin izlenme oranını arttırmaktadır.

Funkhauser, (1973) gerçek yaşamda meydana gelen olaylar gündemin oluşturulmasında önemli etkenlerden birisi olduğunu, ancak bazı araştırma sonuçlarına göre medyanın gündeminin genellikle gerçekte olan olaylarla oluşmadığını ifade etmektedir. Ancak gerçek olayların varlığının yanısıra gazete ve televizyonların bir konuyu kamuoyuna sunmasında bir filmin haber değeri taşıyan içerikle gündem oluşturmasını şöyle özetlemek mümkündür. Aktaran; Severin ve Tankard. 1992). 

• Genellikle dikkat çekmeyen, ancak önemli olan olayları daha fazla haber konusu yapmak gerekir. Halkla ilişkiler çalışmaları açısından filme ilişkin önemli olabilecek bir durum haber yapılabilir. 

 Haber değerine sahip olmayan olayların haber değeri taşıyan kısımlarını haber yapmak gerekir. Çalışmada da belirtildiği gibi her ay birçok film vizyona giriyor. Bu kadar çok filmin izlenme oranlarını arttırmak için çeşitli halkla ilişkiler faaliyetleri yürütme kapsamında haber değeri taşıyacak olaylar yaratmak gerekir. Örneğin filmin zor çekilen ilginç bir sahnesi ile ilgili haber oluşturmak, yönetmen veya oyunculara ilişkin

• Kurgusal yaratma olaylar veya haber değerine sahip haberler üretmek. Kamuoyunun ilgisini çekebilecek kurgusal olaylar, filmin, yönetmenin veya oyuncuların medyanın gündeminde yer almasını sağlayabilir. Örneğin, filmin bir sahnesinin gündemdeki bir olayla ilişkisini kurarak haber yapmak olasıdır.

• Olay özetleri veya haber değeri taşımayan olayların haber değerine sahipmiş gibi gösterilmesine olanak verilen durumlar. Örneğin filmin oyuncularının aralarındaki bir anlaşmazlığı daha yoğunlaştırarak medyaya sunmak gibi.  

Funkhauser’in de belirttiği gibi bu konuları filmle özdeştirerek yorumladığımızda, bir filmin halkla ilişkiler çalışmaları gerçekleştirilirken medya ile ilişkiler kapsamında yürütülen konular arasında olduğunu belirtmek mümkündür. Tüm bu filmler için çeşitli reklam, halkla ilişkiler faaliyetleri yapılmaktadır. Biz sinema izleyicileri filmi izlemeye karar vermeden önce o filmin varlığından haberdar olmamız gerekir. İzleyicileri filmin varlığından içeriğinden, yapımcısından, oyuncusundan yönetmeninden, senaristinden vb. haberdar etmek için çeşitli reklamların yanısıra hem geleneksel medyada hem de sosyal medyada haberler oluşturulur. Bazı iddialı filmler bu haberler ve film galalarında gerçekleştirdikleri çarpıcı etkinlikleriyle ile gündem oluşturmaya çalışırlar.

Halkla ilişkiler uzmanlarının medya ilişkilerine bu denli önem vermelerinin nedenlerinden birisi medyanın kamuoyu oluşturma becerisidir. Gazete manşetlerinde yer alan veya haber bültenlerinde yer verilen haberleri seçen medyanın, gündemin belirlenmesindeki payı büyüktür. Bir halkla ilişkiler uzmanı için bir haberin medya gündemine girmesini sağlamak, atılacak ilk adımdır (Theaker, 2006: 204). Kısacası, bu tür yöntemlerin büyük bir çoğunluğunda içerikler gündem oluşturacak, haber değeri taşıyacak biçimde tasarlanmalıdır. Bu şekilde yapılan tüm çalışmalar filme ilişkin olumlu duygular yaratarak izleyiciyi arttıracaktır.

Medyayı, gündemi iyi takip edenler, haberlerin artık akla hitap etmekten çok, duygulara hitap eden unsurlarla dolu olduğunu görür. Çalışmanın haber değeri kısmında da ifade edildiği gibi görsel medyanın müzik, özel efektler, heyecanlı seslendirmeler ile izleyiciyi sanki bir aksiyon filmi izler gibi sürükleyen bir formata sahip olduğunu söyleyebiliriz. Yazılı basında, bol fotoğraf ve alışılmışın dışında sayfa tasarımları, röportajlar, haberler ile okuyucuya çekici gelecek filmle ve oyuncularla / yönetmenle ilgili içerikler sunuluyor. Sosyal medyada ise bol beğeni alacak, birçok kişinin kendi sayfalarında paylaşacağı fragmanlar yer alıyor. Ayrıca geleneksel medyada olduğu gibi filme ve oyunculara/yönetmene, filmin çekim hilelerine, kamera arkası görüntülere, mekana vb ilişkin her şey merak uyandıracak bir başlıkla verilerek okuyucunun tıklayarak habere ulaşması sağlanıyor. 

Kısacası filmin tanıtılmasında dikkatli, yaratıcı, gündemi takip eden, haber değeri kavramının içeriğini doldurabilecek özelliklere sahip halkla ilişkiler sorumlularının yapacağı çok fazla faaliyet var. 

Yrd.Doç.Dr. Sevil Uzoğlu Bayçu
Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi


Kaynak: The Online Journal of Communication & Media (www.tojcam.net)​



KAYNAKÇA

Kaynakça Argan, M. (2007). Eğlence pazarlaması. Ankara: Detay Yayıncılık.

Bayçu, S. (2011). Role of public relations for film marketing in Turkey: New York’da Beş Minare. International Conference AVANCA Cinema Art, Technology Communication. Portekiz, 20/07/2011.

Cegale (1984). Persuasive communication. Ohio: The Ohio State University, Burgess Publishing Co. 3.

Davis, A. (2006). Halkla ilişkilerin ABC’si. İstanbul: MediaCat Yayınları. ISBN 975-6347-95-3.

Erdoğan, İ. (2005). İletişimi anlamak. Ankara: Erk Yayınları.

Erdoğan, İ. ve Alemdar, K. (2005). Öteki kuram. Ankara: Erk Yayınları.

Erdoğan, İ. (2013). Kitle iletişiminde üretim, dağıtım, tüketim, kontrol ve yakla- şımlar. Medya Sosyolojisi. (Ed: İ. Erdoğan). Eskişehir: AÖF Yayınları. 

Fawkes, J. (2006). Halkla ilişkiler ve iletişim. Halkla ilişkilerin el kitabı. (Ed: A. Theaker). İstanbul: MediaCat Yayınları. ISBN975-6347-85-6.

Severin, J. W. & Tankard, W. J. (1994). İletişim kuramları. (Çev: A. A. Bir ve S. Sever). Eskişehir: Kibele Sanat Merkezi.

Atmaca, E. (2009). Haber değeri kavramının değişmesi sürecinde basın kuruluş- ları mülkiyetinin etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 

Jefkins, F. (1992). Public relations. London: Pitman Publishing.

Karabay, N. (2000). Gazetecilik ve haber / Kuramsal bir yaklaşımla. İzmir: Meta Basın.

Kaser, K. & Oelkers, D. B. (2008). Sports and entertainment marketing. (3rd Edition). Thomson, Mason/Ohio.

Kerrigan, F. (2010). Film marketing. USA: Elsevier/Butterworth-Heinemann.

McCombs, M. E. & Shaw, D. J. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36.

McQuail, D. (1994). Kitle iletişim kuramı. (Giriş). (Çev: A. H. Yüksel). Eskişehir: Kibele Sanat Merkezi.

Okay, A. ve Okay, A. (2014). Halkla ilişkiler ve medya. İstanbul: Derin Yayınları.

Pringle, H. (2008). Şöhret satar. İstanbul: MediaCat Yayınları. ISBN978-9944- 383-69-1.

Rigel, N. (2000). İleti tasarımında haber. İstanbul: Der Yayınları.

Rutherford, P. (1996). Yeni ikonalar: Televizyonda reklam sanatı. (Çev: M. Gerçeker). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Sevim, N. (2013). Televizyon ve sinema. Eğlence pazarlaması. (Ed: M. Tokay Argan). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.

Theaker, A. (2006). Medyayla ilişkiler. Halkla ilişkilerin el kitabı. (Ed: A. Theaker). İstanbul: MediaCat Yayınları. ISBN975-6347-85-6.

Wilcox, D. L. & Cameron, G. T. (2010). Public relations, strategies and tactics. USA: Pearson/Allyn&Bacon.

Windahl, S.; Signitzer, B. & Olson, J. (1992). Using communication theory: An introduction to planned communication. London: Sage Publications.

Yegade, A. & Delozier, D. M. (1990). The media agenda setting effects of concentrete versus abstract issues. Journalissm Ouarterly, 67 (1), 3.

Yüksel, E. (2007). Kamuoyu oluşturma ve gündem belirleme kavramları nerede kesişmekte, nerede ayrılmaktadır?. Sosyal Bilimler Dergisi. 1.

https://tr.wikipedia.org/wiki/2014_yap%C4%B1m%C4%B1_T%C3%BCrk_filmleri

https://tr.wikipedia.org/wiki/2013_yap%C4%B1m%C4%B1_T%C3%BCrk_filmleri

https://tr.wikipedia.org/wiki/2012_yap%C4%B1m%C4%B1_T%C3%BCrk_filmleri

https://tr.wikipedia.org/wiki/2011_yap%C4%B1m%C4%B1_T%C3%BCrk_filmleri

https://tr.wikipedia.org/wiki/2010_yap%C4%B1m%C4%B1_T%C3%BCrk_filmleri

 

Kaan Öztamur

Yorum yapabilmek için üye girişi yapmış olmalısınız.